​Het Veteranenplatform bestaat 36 jaar en presenteerde hun beleidsplan voor 2026 -2030. De plannen worden als een visie gepresenteerd terwijl deze 'visie' al jaren gaande is in de praktijk, bottem up. De afgelopen jaren heb ik met Helmen Vol Verhalen en Zij Durft één ding gedaan: ruimte maken. Voor verhalen die normaal geen plek krijgen. Voor emoties die niet pasten binnen protocollen. Voor mensen die jarenlang hebben gefunctioneerd in en buiten defensie, maar nooit echt zijn gezien. En dat was heel erg nodig.

Afstand is nodig om dichterbij te komen
Wat er daarna gebeurde, is moeilijk te vangen. Veteranen die via kunst ontdekken wat ze zelf nog niet onder woorden konden brengen, die zichzelf opnieuw tegenkomen, deze keer niet rang of missie, maar als mens, met alles wat daarbij hoort: kracht, twijfel, trots, schaamte, verlies en betekenis. Wat Helmen Vol Verhalen heeft gedaan, is niet alleen verhalen zichtbaar maken. Het heeft een deur geopend, voor veteranen en thuisfront om zichzelf opnieuw te leren kennen. Voor de samenleving om dichterbij te komen. Voor kunstenaars die met hun professie de vertaalslag maakte en voor organisaties en instituties om anders te gaan kijken.

Mee op missie door de kunsten
Via Helmen Vol Verhalen zijn die verhalen zichtbaar geworden, landelijk, regionaal en lokaal. In stadhuizen, in musea, in de publieke ruimte. Als kunstobject, als verhaal, als expositie in samenwerking met kunstenaars, thuisfront en maatschappij. De uitnodiging tot gesprek, reflectie, menselijke herkenning, tot verbinding. Veteranen gaan via de kunst op missie naar binnen, en die missie beweegt naar buiten, richting de samenleving. Het doel was dat vooral 'jonge veteranen' op gingen staan. Met trots veteraan zijn en hun verhaal vertellen en dat gebeurde. Nog net op tijd om het stokje over te nemen van de oude veteranen voor de rituelen en tradities maar ook zodat de jonge veteranen niet hetzelfde lot beschoren zou zijn als dat van de 'oude veteranen', die jaren monddood werden gemaakt.
Inmiddels zie je die beweging breder terug. Storytelling, mini-documentaires en de formats van Helmen Vol Verhalen krijgen steeds meer plek, bijvoorbeeld binnen de podcast “Mee op Missie” van de Nederlandse Veteranendag. Musea zoals het Nationaal Militair Museum zijn de afgelopen jaren verschoven van materieel naar mens en verhaal. Ook binnen het Nederlands Veteraneninstituut groeit 'de aandacht' (of is het overname?) van exposities en publieksgerichte vormen van ontmoeting. Een ontwikkeling die ik waardeer, want het betekent dat er daadwerkelijk iets in beweging is gekomen.

Als je dat naast elkaar legt, ontstaat een helder beeld. Helmen Vol Verhalen opereert al jaren op lokaal en regionaal niveau, terwijl deze lijn nu steeds vaker beleidsmatig wordt omarmd. Wij realiseren concrete verbinding tussen veteranen en samenleving via exposities en interactie, terwijl die verbinding in beleid vaak nog als ambitie wordt geformuleerd. Wij ontwikkelen nieuwe vormen van erkenning via kunst, kwetsbaarheid en thema’s als moral injury en vrouwelijke veteranen, terwijl deze verbreding nu breder wordt verkend. Wij bouwen een netwerk vanuit de praktijk, terwijl instituties werken aan structuren om dat netwerk te ondersteunen. Alleen gaat dat niet evenredig en gelijk op en ik spreek helaas uit ervaring.

Alles van waarde is weerloos
Tegelijkertijd vraagt dat ook om een eerlijk gesprek over hoe die beweging tot stand komt en hoe ermee wordt omgegaan. Dit vraagt ook om eerlijkheid over hoe het veld functioneert. Er zijn situaties waarin ideeën, plannen en ontwikkelde visies zich verplaatsen tussen partijen, zonder dat altijd zichtbaar is waar ze oorspronkelijk zijn ontstaan of door wie ze zijn opgebouwd. Ook zien we dat middelen en kansen niet altijd gelijk verdeeld worden, en dat initiatieven met een sterke maatschappelijke basis soms moeilijker toegang krijgen tot financiering dan partijen met bestaande structuren of commerciële slagkracht.

Want waar waarde ontstaat, ontstaat ook een andersoortige dynamiek. Concepten worden opgepakt, of is het ingepikt? (Beleids)plannen krijgen nieuwe vormen of een nieuwe richting. Het laat zien dat iets werkt. Want zodra iets waarde krijgt – emotioneel, maatschappelijk, zichtbaar – ontstaat er beweging. Ideeën reizen. Concepten worden overgenomen. Plannen veranderen van eigenaar. En ineens zit je niet meer alleen in een beweging, maar ook in een naar mijn inziens dominant en hiërarchisch speelveld en wordt je vanuit alle kanten gecontroleerd en ingekaderd. Daar werd het spannend en dat is het nog steeds.

Want er een verschil is tussen delen vanuit intentie en overnemen zonder erkenning. Tussen samenwerken en buitensluiten. Tussen bouwen aan iets groters en profiteren van wat al is opgebouwd. Dat is een morele discussie, een discussie die nooit gevoerd werd. Voor mij is die morele lijn simpel, blijf je trouw aan de oorsprong, ben je eerlijk over waar iets vandaan komt, en zorg dat de mensen die het werk doen ook de ruimte houden om dat werk te blijven doen. Of doe je net alsof het uit je eigen koker komt door het te institutionaliseren, met financiële middelen waar je als instituut ruim over beschikt en die besteed aan partijen die niet verder komen dan kopiëren wat al eerder bedacht is, maar dan oppervlakkig en zonder het nodige waarden werk dat daar aan vooraf is gegaan en jaren van hard werken en inspanning heeft gekost? ​

Integriteit en erkenning
Maar het wordt nog wranger wanneer voortbouwen gepaard gaat met het ontbreken van erkenning. Wanneer initiatieven die zichtbaar voortkomen uit dezelfde beweging wel middelen, podium en positie krijgen, terwijl de oorsprong daarvan buiten beeld blijft of zelfs actief wordt buitengesloten. Wanneer toegang tot netwerken en financiering niet alleen gebaseerd is op inhoud en impact, maar ook op positie en structuur, wie kent wie en wie gaat voor eigenbehoud boven eerlijkheid. Dat is een morele en ethische vraag over hoe we als veld met elkaar omgaan.

Voor mij zit die lijn in integriteit. In het benoemen waar iets vandaan komt. In het openlaten van ruimte voor anderen. In het niet afsluiten van degene die de beweging heeft ingezet en mogelijk heeft gemaakt. In het eerlijk omgaan met middelen die bedoeld zijn voor een maatschappelijk doel, niet voor het versterken van gesloten structuren.

Helmen Vol Verhalen heeft niet alleen verhalen zichtbaar gemaakt. Het heeft bijgedragen aan een verschuiving in hoe we naar veteranen kijken: van rol naar mens, van systeem naar ervaring, van afstand naar verbinding. Het heeft veteranen geholpen zichzelf opnieuw te leren kennen, en de samenleving geholpen om dichterbij te komen.

Die beweging is inmiddels groter dan één initiatief. Maar ze heeft wel een oorsprong. De vraag is niet wie het “bezit” maar hoe gaan we om met wat er is opgebouwd en door wie? Kiezen we voor openheid of voor geslotenheid. Voor samenwerking of voor uitsluiting. Voor erkenning of voor het stil laten verdwijnen van waar iets vandaan komt.
​
Ik kies voor openheid. Voor eerlijkheid. Voor het blijven benoemen van wat klopt en wat niet klopt, zelfs en vooral als dat ongemakkelijk is. Omdat dit werk alleen bestaansrecht heeft als het zuiver blijft. Als het gaat over de mens, over waarheid en over wat er echt toe doet. ​

Openingswoord
​Vijf jaar na de start van het project staan we hier nu met een hele compagnie aan mensen. Veteranen, thuisfront, kunstenaars, locatie houders, sponsoren, partners en krachtbronnen. Vanuit alle windstreken gingen vele van jullie mee op missie door de kunsten. Ook vandaag weer zie ik veteranen, kunstenaars, partners en zelfs ook onze suppoosten die zeven maanden lang de expositie openden en mensen hebben rondgeleid in Assen. Ook vandaag zijn ze hier om met jullie de expositie te bekijken en verhalen te delen.

Bekijk hier de 'aftermovie' van de opening op het Ministerie van Defensie

Voor hen die later met ons mee zijn gaan reizen, een korte terugblik. In 2020 deden we een oproep om mee op missie te gaan, in drie weken tijd meldde zich 75 veteranen en 75 kunstenaars aan. We werden overspoeld door de reacties en toen wist ik helemaal zeker dat inderdaad de hoogste tijd was voor een andere manier van verbinden.

De missie als kapstok
De missie diende al kapstok echter waren de middelen ook zeer beperkt en daardoor ging ik anders naar de missie van 'helmen vol verhalen' kijken. Uit elke provincie een veteraan of thuisfront, vanuit alle defensieonderdelen en van alle rangen en standen en natuurlijk mannen en vrouwen en zo vormde in de maanden daarop volgend een mooi weefgetouw waarbij de verticale lijnen de basis vormde voor de draden die we met elkaar over en weer met elkaar haalden.

Veteranen werden gekoppeld aan kunstenaars of vice versa, met de overdracht van de helm werd het spirituele contract gelegd, met de woorden "nu ben je ervan". Vanaf nu zijn jullie buddies mee op missie door de kunsten. De veteranen boden het vertrouwen, de kunstenaars namen het aan wat niet altijd even makkelijk was. Er was zorg voor elkaar welke voorbij de ‘initiele opdracht’ ging
 
Afstand is nodig om dichterbij te komen
In coronatijd hadden we meet ups met maximaal vier, we namen afstand en kwamen dichterbij. Want afstand is nodig om dichterbij te komen. Je ziet het aan de foto’s van de ontmoeting en ondanks dat de fysieke afstand groot was, bijvoorbeeld Marechaussee Linda Rullens in Italie, kwamen we dichter en dichterbij. Het gesproken woord en de ontmoetingen stolden in foto’s verhalen, video’s maar bovenal kunstwerken, één voor één werden deze onthuld aan de veteranen en thuisfront, nog meer foto’s nog meer verbinding. Mensen en organisaties sloten aan, onderwijs AMFI, HAN, Grafisch Lyceum, de Erasmus Universiteit, we kregen hulp van Matlogco, curatoren van het NMM en natuurlijk de biga groep. Financiële steun vonden we bij het vfonds, cultuurfonds, Karel Doormanfonds, stichting OVA en de provincies Groningen, Limburg, Overijssel, Drenthe, Utrecht en Zuid Holland ook kleinere bijdragen zoals de crowdfund van Roy voor Ton Kelders die weer leidde naar het ReUniForm project.

​Normen en waarden, emotie en ethiek
Omroepv ging grandioos met ons mee op missie met Jelmer en de familie Krist en maakte een driedelige serie over ReUniForm, onze eigen makers en videografen.  We bouwden analoge en audiovisuele bruggen, bruggen van kameraadschap, normen en waarden, emotie en ethiek. Het kwetsbare van het mens zijn met alle meerstemmigheid die een mens eigen is, iedere mens. Burger en militair. Helmen Vol Verhalen wist een brug te slaan tussen veteranen onderling, veteranen en thuisfront en de burgers in de maatschappij, jullie aanwezigheid in dit huis, is daar het bewijs van.
 
De website en alles wat daarbij hoort is opgenomen in de Koninklijke bibliotheek en uitgeverij Koninklijke van Gorcum wil met ons een boek maken met alle verhalen. Vandaag willen we ook nieuwe herinneringen en verhalen maken. Wil je een boodschap achterlaten dan kan dat in ons herinneringsboek of via 'Schrijf eens een kaartje (aan een veteraan)'. Of in de maakplaats in de vorm van een korte podcast met Peter waar ook Pascal Griffioen (DefP) werkt aan een nieuw werk.
 
Schrijver Niels Roelen is op stap met omroepv en stelt je graag een paar vragen in een interview setting. Zoek de suppoosten op uit Assen voor nog meer achtergrond informatie over hun ervaringen en de expositie. Steun ons door het kiezen van een hvv pin of patch of koelkaststicker, of draag bij via de QR code in de maakplaats of schrijf een kaartje aan een veteraan. Geniet van dat wat nog komen gaat, dank aan allen voor jullie komst op deze prachtig locatie. Het hol van de leeuw. Het mysterie van defensie.
 ​

Op 11 april j.l. werd de expositie van Helmen vol Verhalen geopend op het Ministerie van Defensie! Hoe bijzonder is dat en wat een blijk van waardering! Omroepv was erbij met interviewer Niels Roelen en cameraman/editor Ronald Hendriksen. We hebben al meer laten zien van dit project maar dit prachtige initiatief heeft recht op voortdurende aandacht. Bron omroepv