Provincie Limburg 

In het Gouvernement aan de Maas is vandaag de expositie ‘Helmen vol Verhalen’ in het Gouvernement te Maastricht geopend. Deze bijzondere tentoonstelling geeft een gezicht aan de persoonlijke verhalen van Nederlandse veteranen. Aan de hand van authentieke helmen en indrukwekkende portretten wordt stilgestaan bij hun ervaringen, inzet en moed.

In een uniek project zijn veteranen gekoppeld aan 22 kunstenaars uit heel Nederland. Samen brengen zij de impact van veertig jaar vredesmissies tot leven in beeldende kunst: van fotografie tot installaties, van keramiek tot schilderijen.

80 jaar vrijheid
De tentoonstelling werd geopend door gouverneur Emile Roemer en maakt onderdeel uit van het jaar waarin Limburg en Nederland stilstaan bij 80 jaar vrijheid.

Roemer: “Deze expositie geeft veel stof tot nadenken. Over wat het werk van een militair met hen én hun achterban kan doen. Over wat ze voor hun kiezen hebben gekregen en hoe zij missies – die de gewone burger enkel via media bereiken – hebben ervaren. En wat betekende dit alles voor hun leven ná de uitzending?”

Vertellen en verbeelden
Het project is een initiatief van cultureel projectleider en veteraan Amy van Son, die de kracht van het vertellen en verbeelden van ervaringen als helend en verbindend ervoer. De expositie geeft niet alleen ruimte aan de verhalen van militairen van alle krijgsmachtonderdelen, maar laat ook zien hoe kunst als universele taal kan bijdragen aan erkenning, begrip en dialoog tussen burger en militair.

Naast de hoofdexpositie toont Helmen Vol Verhalen ook het project ReUniForm van modeontwerper Jaap Spruitenburg, met op maat gemaakte ontwerpen voor veteranen Ton Kelders en Roy Grinwis. Verder zijn er bijzondere bijdragen van Denny Bosmann en het Unifil Diorama van veteraan Rianne Volkering. Ook is er een gevarieerd randprogramma met onder andere podcasts, documentaires en ontmoetingen.

De tentoonstelling is op werkdagen vrij toegankelijk en is te zien tot 31 augustus.

Door Maurice Blaauw
 Bron : Haarlem 105 11 mei 2025 

Dit jaar waren er nog meer veteranen aanwezig tijdens de Haarlemse veteranenlunch dan eerdere edities. “Eenderde meer veteranen reisden af naar de Gravenzaal om samen met de vereniging en de burgemeester te genieten van ‘de blauwe hap’ (Indonesische rijsttafel, red.)”, vertelt Jesper van Geldorp, voorzitter van Veteranen Haarlem enthousiast. Naast de lunch vonden er op de Grote Markt verschillende activiteiten plaats die ook toegankelijk waren voor niet-veteranen.

“We hadden gehoopt om meer moderne voertuigen van Defensie te kunnen tonen, maar door de aankomende NAVO-top in Den Haag was dat helaas niet mogelijk”, zegt Van Geldrop. Toch is hij zeer tevreden over de dag. “Het is mooi weer, er is genoeg te zien en er zijn veel informatiestands van Defensie.”
​
Op de Grote Markt is het druk: bezoekers bekijken oude legervoertuigen en wapens. Kinderen nemen een kijkje in legertrucks en gepantserde voertuigen van de Marechaussee. Ook is er een stand waar mensen moderne legersnufjes kunnen bekijken zoals drones, helmen en nachtkijkers. De Marechaussee heeft extra wapens meegenomen die mensen zelf mogen vasthouden. “Echt super cool”, zegt een kind dat duidelijk moeite heeft om het zware wapen omhoog te houden.
Bekijk hieronder de volledige reportage over de Haarlemse Veteranendag

Vrijdag, 11 oktober 2024 was de veteranendag, georganiseerd door de gemeente Hoeksche Waard.
Met woorden van Respect, Waardering en Erkenning opende Burgemeester Erik van Heijningen de middag. Een kort dankwoord aan de gemeente werd namens het VCHW uitgesproken door Marcel de Kreek.

Aansluitend een presentatie "Helmen Vol Verhalen" van de luitenant kolonel bd Stefan Mastenbroek.
De muzikale omlijsting werd verzorgd door het koper kwintet fanfare "Bereden Wapens"
Tijdens de Blauwe Hap werd er gezellig door de veteranen bijgepraat en nader kennisgemaakt. Buiten waren er enkele voertuigen van "Keep them Rolling" te bewonderen. Na afloop kreeg iedere veteraan een "Voertuigen Anjer". Met ruim 80 bezoekers was het een geslaagde middag.

MARVA Riet Scheffers vertelde dat ze haar akkoordverklaring voor minderjarige dag en nacht in haar BH droeg. Toen haar vader weer ruzie maakte, plante ze het formulier op tafel en riep 'Teken dan!' en zo vertrok ze naar de Koninklijke Marine.

Tijdens de reünie van 80 jaar vrouwen bij de Koninklijke Marine fotograferen we uit ieder decennium vrouwen die in de verschillende tijdvakken over 80 jaar gediend hebben bij de Marine. 

In 2024 en 2025 vieren we 80 jaar vrijheid, maar ook 80 jaar vrouwen bij defensie. Het was indertijd dat de eerste vrouwelijke militairen toetraden tot het defensieonderdeel Koninklijke Marine.

Wat bewoog deze vrouwen om toe te treden tot defensie, hoe kijken zij terug op hun militaire diensttijd, wat of welke gebeurtenis is hen altijd bijgebleven en hoe hebben ze zich verder ontwikkeld? Aan de hand van intieme foto portretten naar een concept van fotograaf Erik van Cuijck en in woord opgeschreven door verhalend journalist Marlies Rothoff, vormgegeven door Dana Dijkgraaf en samengesteld door Amy van Son, schetsen we een beeld van 80 jaar vrouwen bij de Koninklijke Marine. 

De aanmeldingen staan open tot en met 4 oktober 2024, aanmelden kun je hier: aanmeldformulier.

​In het gemeentehuis van Coevorden is sinds afgelopen dinsdag een bijzondere mini-expositie te zien: 'Helmen vol Verhalen'. Diep persoonlijke verhalen van veteranen zijn vertaald in kunstwerken.
De drijvende kracht achter de expositie is Amy van Son. Ze was 18 toen ze zich aanmeldde bij de marine. "Na jarenlang varen koos ik uiteindelijk voor het burgerbestaan", vertelt Van Son.

Militair vs burger
Ze weet hoe kameraadschap voelt. Het vertrouwen onderling en de verantwoordelijkheid die je hebt als je samen op een missie bent. "Een gevoel dat in de burgermaatschappij niet altijd begrepen wordt."
De impact van de missies op militairen zichtbaar maken: dat was voor Van Son de aanleiding voor de expositie 'Helmen vol Verhalen.' "Militairen praten weinig over hun missies. Dat is nu precies het probleem. De burgermaatschappij heeft soms geen idee wat de militairen daar hebben meegemaakt. En daardoor is er geen begrip. Door de veteranen te koppelen aan kunstenaars worden hun verhalen zichtbaar. Want kunst is een universele taal."

​Thuisfront als stevige basis
Zo is er bij binnenkomst een object van spiegelend materiaal te zien. Het heeft de vorm van een huis. Het kunstwerk is gekoppeld aan veteraan Harrie Vorsteveld uit Barger-Compascuum. Als technicus van de Koninklijke Luchtmacht ging hij mee op zes missies. "Dit kunstwerk is een ode aan het thuisfront." Vorsteveld schiet vol zodra hij erover praat. "Die uitzendingen had ik niet kunnen doen als ik niet de steun van thuis had gehad."
Om het huis heen loopt een brede band van zogenaamde batons. Dat zijn lintjes die door de militairen worden gedragen ter vervanging van de medailles. Ook die uiting heeft een betekenis: "Ik krijg de medailles uitgereikt terwijl mijn familie op de tribune staat. Tijdens zo'n uitreiking zouden ze juist naast me moeten staan. Immers, ze zijn ze onderdeel van mijn missie geweest."

​In liefde en oorlog
Maar er zijn ook verhalen van veteranen die niet meer thuis kwamen. In een vitrine ligt een witte helm, vol geschreven met allerlei woorden. "Het zijn drie liefdesgedichten", duidt Van Son. "Dit kunstwerk beschrijft het verhaal van Rob Donkers en zijn vrouw Mira.
Rob ging mee als militair verpleegkundige naar Uruzgan maar kwam om het leven door een ongeluk." Twee maanden na zijn dood werd hun eerste zoon geboren. "De essentie van de witte helm vol met liefdeszinnen is dat liefde altijd blijft; welke oorlogen er ook bevochten worden."

Persoonlijk geraakt
Al die persoonlijke verhalen emotioneren Van Son zichtbaar. "Dit is niet zomaar een project. Het was heel pittig. Ik heb de veteranen gesproken. Ik heb hun verhalen gedragen. Ik was een soort vroedvrouw die hun verhalen naar de kunstenaars bracht om ze vervolgens de wereld in te brengen."
De verhalen van militairen levend houden. Dat is het doel van Van Son. "Iedereen die op missie is geweest is een veteraan. Dat kunnen ook jonge mensen zijn. Mensen met emoties. Zij zijn op missie geweest voor ónze vrede en veiligheid. Daar gaan we soms echt te makkelijk aan voorbij."
De expositie is nog tot 18 oktober te zien in het gemeentehuis van Coevorden.

REUSEL - In de tattooshop van Jim Bremen (34) hangt een kleurrijk schilderij. Maar niet zomaar eentje. Kunstenaar Pascal Griffioen, ook bekend als rapper Def P, heeft het levensverhaal van de Reuselse veteraan uitgebeeld. ,,Toen het openbaar was, kwamen mensen ook met hun verhalen.”

Romee van der Heijden 04-09-24, 17:20 Bron: ED

De garage van Jim Bremen in Reusel is sinds ongeveer twee jaar omgetoverd tot tattooshop Omega Ink. Voordat hij tatoeëerder werd, diende hij in het leger. Het schilderij aan de muur is vol kleur, maar schetst een tijdreis van zijn leven die lang niet altijd zo kleurrijk is geweest. ,,Ieder ding dat ik op het werk zie, daar heb ik een emotie bij”, zegt de Reuselnaar, oorspronkelijk afkomstig uit Gemert.

​De linkerkant van het schilderij gaat terug naar 2010. Toen vertrok hij voor de tweede keer op missie naar Afghanistan als militair. Het was een onrustige tijd, waarin heftige dingen zijn gebeurd. Iets wat ook duidelijk zichtbaar is op het doek. Opvallend is de afbeelding van een vader met een baby in zijn armen.
​
Zo stonden ze destijds voor Bremen: de vader met zijn gewonde baby. Het was duidelijk dat ze hulp nodig hadden, maar vanwege omstandigheden mocht Bremen ze niet laten passeren. ,,Ik heb de vader onder schot moeten houden. Dat gaat aan je vreten”, blikt hij terug.

Helmen Vol Verhalen
Als oud-militair raakte hij enige tijd geleden betrokken bij het project Helmen Vol Verhalen, waarin verhalen van veteranen gekoppeld worden aan kunstenaars die vervolgens een persoonlijk kunstwerk maken.

Bremen vindt het bijzonder dat hij zijn verhaal heeft mogen delen met Pascal Griffioen, een van de grondleggers van de Nederlandse hiphop als voormalig frontman van de groep Osdorp Posse en tevens kunstenaar. ,,Als kind keek ik naar Het Klokhuis, waarin hij ook te zien was. Hij heeft veel betekend voor de hiphop en nu heeft hij voor mij een vet schilderij gemaakt.”

Voordat Griffioen begon te schilderen, zocht hij Bremen thuis op om zijn verhaal aan te horen. ,,In de auto terug was ik al druk aan het nadenken over wat ik wel en niet kon gebruiken”, vertelt de kunstenaar. ,,De volgende ochtend had ik al een heel scenario in mijn hoofd en ben ik meteen gaan schetsen. Er kwam eigenlijk een half stripverhaal uit, waarin ik zijn levensverhaal in drie punten van de tijd uitbeeld.”

Schuldgevoel
Op het kunstwerk is ook een rookpluim zichtbaar, die verwijst naar een aanslag waarbij een vriend van Bremen om het leven kwam. Hij hield daar lang een schuldgevoel aan over. Een week eerder was hij met collega’s op dezelfde locatie en zagen ze leden van de Taliban. De groep kreeg de opdracht niet in te grijpen. ,,Op het schilderij staat ‘what if’ op het graf van mijn vriend. Ik heb lang getwijfeld: wat als we wél de trekker hadden overgehaald?”

In het middelste kader van het schilderij volgt een donkere periode, afgebeeld achter tralies, die verwijst naar de tijd waarin Bremen de puzzelstukjes van zichzelf bij elkaar probeerde te houden. ,,Het ging niet goed met mij en ik volgde therapie”, licht hij toe. ,,Ik heb ook twee weken vastgezeten na een ruzie op Curaçao, waar ik voor werk was.” Dit betekende tevens het einde van zijn militaire carrière.
​
Aan de rechterkant van het schilderij, verschijnt een positiever beeld: Bremen wist de draad weer op te pakken. ,,Het hart staat voor mijn familie. Die heeft me overeind gehouden. De twee rozen zijn mijn kinderen en in die tijd ben ik begonnen met tatoeëren.”

Schilderij met tegenstellingen
Griffioen omschrijft het schilderij als een mix van symboliek en tegenstellingen: een levensweg van links naar rechts, de dood tegenover het leven, goed tegenover kwaad en van donker naar licht. ,,In het derde gedeelte komt de zon weer op. Hij heeft zijn leven opnieuw opgepakt”, aldus Griffioen.

Nu Jim Bremen zijn verhaal heeft gedeeld bij Helmen Vol Verhalen, merkt hij hoe positief mensen daarop reageren. Dat doet hem goed. ,,Toen het openbaar was, kwamen mensen ook met hun verhalen. Het maakt wat los bij mensen.”

En daarmee hoopt hij andere militairen te inspireren om meer te praten over wat ze meemaken. ,,Wees open en eerlijk. Het kan goed uitpakken om af en toe je verhaal te vertellen.”

Veteranen gratis toegang op vertoon van de veteranenpas! Of zie het als twee voor de prijs van één als je met gezelschap gaat!
KEIZER
bron collectief Ludvik
In KEIZER volgen we de leider van een land dat in een uitzichtloze oorlog verkeert. Als de Keizer besluit dat al zijn onderdanen moeten vechten tot er niemand meer over is, komt de Dood in opstand. Hij weigert nog langer zijn werk te doen, waardoor er niemand meer sterft. Wat gebeurt er als de balans tussen leven en dood verdwijnt?

KEIZER is een bewerking van Viktor Ullmanns kameropera ‘Der Kaiser von Atlantis’. Dit meesterwerk, met een nieuwe Nederlandse tekst door Jibbe Willems, belicht de absurditeit van macht, de strijd tussen goed en kwaad, en de menselijke veerkracht in tijden van onderdrukking. In deze productie krijgt het klassieke verhaal een eigentijdse twist, waarin de opera zijn satirische randje terugkrijgt. Met nieuwe arrangementen, nieuwe muziek en een Nederlandse vertaling maakt Ludvik een opera over leven en dood.

Deze satirische kameropera zal in de Balkonzaal van Musis spelen, in een intieme setting waarin het publiek dicht op de huid van de performers zit.

KEIZER is een samenwerking tussen Musis & Stadstheater Arnhem en Collectief Ludvik. Samen bewerken zij ‘Der Kaiser von Atlantis’, dat is geschreven terwijl de componist en librettist gevangen zaten in Theresienstadt. Ook Musis heeft een connectie met de Tweede Wereldoorlog. Het gebouw deed destijds dienst als ontspanningsruimte voor Duitse soldaten. KEIZER is onderdeel van de Airborne herdenking, waarin de Slag om Arnhem wordt herdacht.

Voor veteranen
Kaarten kun je bestellen via deze link bij Musis, kies bij tickets 'gratis' de meest rechtse optie in het overzicht. Bij aankomst in Musis dien je je veteranenpas te vertonen. Voor je gezelschap kies je een gewoon ticket.

Voor burgers
Jij wil graag naar deze voorstelling en je wil graag een veteraan meenemen! Goed idee!
Ook dan. Kaarten kun je bestellen via deze link bij Musis, kies bij tickets 'gratis' de meest rechtse optie in het overzicht voor de veteraan en koop je eigen ticket. Bij aankomst in Musis dient de veteraan een veteranenpas te vertonen, dus vergewis je er van dat deze in bezit is.

Speeldata en tijden:
7 september – 20.30 8 september – 15.00 11 september – 20.30 14 september – 20.30 15 september – 15.00 18 september – 20.30 21 september – 19.30 22 september – 15.00

Bron Musis
In Keizer volgen we de leider van een land dat in een uitzichtloze oorlog verkeert. Als de Keizer besluit dat al zijn onderdanen moeten vechten tot er niemand meer over is, komt de Dood in opstand. Hij weigert nog langer zijn werk te doen, waardoor er niemand meer sterft. Wat gebeurt er als de balans tussen leven en dood verdwijnt? 
​
In deze productie krijgt het klassieke verhaal een eigentijdse twist, waarin de opera zijn satirische randje terugkrijgt. Met nieuwe arrangementen, nieuwe muziek en een Nederlandse vertaling maakt Ludvik een nieuwe opera over leven en dood. Deze satirische kameropera speelt in de Balkonzaal van Musis, in een intieme setting waarin het publiek dicht op de huid van de performers zit. 

Bron: LinkedIn

'Three Points' We onthulde op 't Nest (de werkplaats van Diederick Kraaijeveld en Rob Romarius) in Hilversum het kunstwerk 'Three Points' gemaakt door Def Paintings voor jonge veteraan Jim Bremen.
Door Amy van Son

Een unicum, want de eerdere werken werden in Corona tijd onthuld, waarbij we vaak maar met z'n vieren aanwezig mochten zijn. In een bijzonder fijn gezelschap met alleen maar zeer betrokken mensen viel het doek en stonden we minutenlang in stilte te wachten tot Jim reageerde. De impact was zo groot dat sommigen, hoewel het niet hun verhaal was maar de emotie zo voelbaar waren even een stapje naar buiten maakten.

Met Jim's partner, Imke die zijn missies niet 'meemaakte' maar wel de consequenties heeft gedragen van die missies stonden we samen te kijken omringd door alle fijne gasten, hoe veteraan en kunstenaar uitwisselden over wat we allemaal zagen. Een militair leven en de impact daarvan gevat in een kunstwerk. De ontlading was groots.

Het was een prachtige middag samen met team #HelmenVolVerhalen voor deze match met Marlies Rothoff, Lars Asscheman en Milon Abrahamse.

Weer deden we die eerste stap voorwaarts. Dit project mag nooit ten einde komen, dat wist ik nu zeker. Mee op missie door de kunsten. De officiële foto's volgen spoedig. Deze deel ik graag gemaakt door Esther van Dijk-Nikolic, die met het oog voor momentum en als fotograaf, dit moment vastlegde. Het was een dag om nooit te vergeten.

Bij wie oorlog heeft meegemaakt, staan de gebeurtenissen van toen voor altijd in het geheugen gegrift. Getuigen van de Tweede Wereldoorlog en conflicten waarbij Nederland daarna betrokken was, delen de beelden die ze nooit meer vergeten. Vandaag deel 4: veteraan Roy Grinwis die op missie in Uruzgan zijn commandant luitenant Tom Krist (24) verloor. Door Olof van Joolen 

​Het is niet de oorverdovende klap en het daaropvolgende besef dat er iets echt goed mis was dat bij oud-landmachtmilitair Roy Grinwis als eerste naar boven komt wanneer hij aan zijn gesneuvelde ’luit’ moet denken. Nee, het beeld wat hij voor zich ziet is Tom Krist vol leven. Op zijn verzoek door Roy gefotografeerd, zodat de jonge officier een foto kon sturen aan zijn familie en vrienden thuis.
Het is het type stoere foto dat zo’n beetje elke uitgezonden militair in Zuid-Afghanistan van zichzelf liet maken. In Krists geval met de borst vooruit, ballistische bril op zijn neus en de kolf van zijn Diemaco aanvalsgeweer losjes balancerend op zijn bovenarm. Het is het beeld van een jonge vent met nog een leven en mooie defensieloopbaan voor zich. Tot 10 juli 2007, toen alles letterlijk in één klap anders werd.

​Gigantische klap
Tot dat moment was voor de leden van Krists eenheid Uruzgan niet de heftige missie waar ze rekening mee hielden. Terwijl elders in de provincie waarvoor Nederland verantwoordelijk was veel en regelmatig werd gevochten en collega Timo Smeehuijzen in Tarin Kowt sneuvelde, bleef het in de omgeving van de basis in Deh Rawod rustig. „Na een tijdje zei ik: ’Je zou met een zwembroek en handdoek naar de Helmand kunnen.’ Terwijl Deh Rawod wel een beetje de naam had dat er altijd wat gebeurde. We waren voorbereid om te vechten, maar het kwam er niet van”, vertelt Roy Grinwis.

​Precies een maand voordat de eenheid weer op Vliegbasis Eindhoven zal staan vertrekt het peloton van Krist voor een voetpatrouille. Die brengt hen naar de bazar. Krist hoopt er met een lokaal contact te praten. Het is druk met winkelend publiek. Krists beoogde gesprekspartner is er niet. Vlak nadat de officier met zijn tolk uit de overdekte markt is gekomen, klinkt een gigantische klap. Roy voelt de grond onder zijn voeten trillen.

Slow motion
„Alles leek in slow motion te gaan. Honderd gedachten gaan door je heen. Ik voelde iets aan mijn been, zag bloed. Ik probeerde het op te tillen en dat ging. Toen ben ik gaan rennen, in dekking gegaan en mezelf gaan behandelen. Je gaat op automatisch. Bij ons waren er zeven gewonden, onder wie Tom Krist en Jaaike Brandsma die haar been verloor. Er raakten ook 34 burgers gewond en er waren iets van zeventien doden. Het was een aanslag tijdens wat voor ons een routineklusje was.”

Roy hoort bij de gewonden van wie het letsel te ernstig is om in Afghanistan te kunnen behandelen. Hij gaat met hetzelfde Britse gewondenvliegtuig als zijn gewonde commandant terug naar Nederland. In het Utrechtse Centraal Militair Hospitaal krijgt hij te horen dat Krist het niet gaat redden. Twee dagen na de aanslag besluit de familie dat de artsen de behandeling moeten staken. Wanneer Roys moeder het hem vertelt, wil hij het niet geloven.

’Dat zijn vader zei: als er iets is bel me dan...’
„Ik heb haar weggestuurd en gezegd dat ze niet zo dom moest lullen”, zegt Grinwis. „Toen heeft mijn moeder iemand van personeelszaken gestuurd. Hij vertelde het en toen kwam het pas bij me binnen. Later kwam Toms vader vertellen dat ze de stekker eruit hadden gehaald omdat hij een minimale kans had. Hij gaf zijn telefoonnummer en zei: ’Als er iets is, bel me. Dit had Tom zo gewild. Als er iemand moest sneuvelen, moest hij het zijn.’ Ik heb daar voor me uit zitten staren… Dat iemand net zijn zoon is verloren en zegt: we zijn er voor jullie.”

De band die Grinwis toen met de familie Krist voelde, is er nog steeds. Hij onderhoudt contact met Toms vader en moeder en jaarlijks komen de leden van Krists peloton rond 10 juli bij elkaar voor een ontmoeting met zijn ouders. Ze bezoeken de begraafplaats Sint Willibrordus in Berkel Enschot waar de luitenant is begraven, drinken er een biertje en zetten er eentje naast Toms graf.
​
Op het wit marmeren grafmonument staat naast zijn naam, onderdeel en de missie die hem fataal werd een opvallende tekst: ’Splijt een stuk hout en ik ben er. Pak een stuk hout en ik zal er zijn.’
Roy Grinwis, die nog wel bij Defensie werkt, maar niet meer als militair omdat de schade die de zelfmoordbom bij hem veroorzaakte te groot was, praat ondanks de impact die de bomaanslag op hem had graag over zijn luit. „Zo wordt hij niet vergeten en dat vind ik fijn.”

Door: Rob Stikkelbroeck
Een werkgroep, bestaande uit veteranen en gemeentelijke vertegenwoordigers, organiseert het programma in Merkelbeek. De werkgroep heeft bewust gekozen voor de naam ‘Veteranen-Ontmoetingsdag’, omdat gelegenheid tot ontmoeten en met elkaar in gesprek gaan centraal staan. Daarnaast is het programma gericht op erkenning en herkenning van veteranen.

Na een persoonlijk welkomstwoord door burgemeester Eric Geurts en een minuut stilte, lichten enkele veteranen kort het doel van de ontmoetingsdag toe. Aanleiding om met elkaar in gesprek te gaan is onder andere een circa tien minuten durende film, met aan het woord enkele veteranen uit Beekdaelen, en een interactieve boekpresentatie van veteraan en schrijfster Amy van Son.

Lees ook: Meerssen nodigt veteranen uit voor ceremonie Nationale Dodenherdenking
​
Veteranen die in Beekdaelen wonen en mee willen doen - met of zonder partner - kunnen zich bij de werkgroep aanmelden via [email protected].

Op 11 januari nam Inspecteur-Generaal der Krijgsmacht Frank van Sprang het eerste exemplaar in ontvangst van het boek Helmen Vol Verhalen waarin veteranen worden gekoppeld aan kunstenaar die hun verhalen verbeelden in kunstwerken. "Eigenlijk beginnen we nu pas", vertelt projectleider Amy van Son. 

Op de boekpresentatie in het Gelderse provinciehuis in Arnhem memoreerde initiatienemer Amy van Son, zelf veteraan, de reactie van generaal b.s. Hans Damen, mede initiator van het project. 'Hij zei'dat boek komt twee jaar te laat! Maar dat ben ik niet met hem eens, want eigenlijk begint het nu pas. Het project is vooral de militaire wereld ingegaan, nu moeten we de stap naar de burgemaatschappij zetten. Daar zijn de verhalen uiteindelijk voor bedoeld."

De kunstwerken zijn nu tijdelijk opgeslagen, maar er is ook nog de foto-expositie van het project, die tijdens de presentatie in het provinciehuis te zien was.

Motivatie
IGK Frank van Sprang, tevens Inspecteur der Veteranen, nam het eerste exemplaar van het boek in ontvangst. Hij is lovend over het project. "Ik ben heel blij met het werk van Amy. Ik vraag me af of ze wel aan slaap toekomt. Maar er zijn nu eenmaal mensen die heel veel tijd en energie in iets kunnen steken. Dat heeft ook met drive en motivatie te maken." Hij benadrukte dat het vertellen van verhalen van veteranen belangrijk blijft. "Niet alleen aan de politiek, die veteranen op missie stuurt, maar ook onderling, ook aan de maatschappij en ook aan het thuisfront." 

Eerder had Gedeputeerde van de Gelderse Provinciale Staten Peter Drenth erop gewezen dat er dit en volgend jaar weer sprake is van een speciaal herdenkingsjaar. De bevrijding begon, met name in Gelderland vanwege Market Garden, dit jaar precies 80 jaar geleden. "Bij die herdenkingen willen wij als provincie ook de verbinding maken met naoorlogse vredesmissies en de jonge veteranen die daarbij betrokken waren." aldus Drenth.

Creatief
Het boek is een voorlopige kroon op het gelijknamige project dat met name jonge veteranen koppelt aan kunstenaars die hun verhalen op creatieve wijze verbeelden (zie ook Kareoler 5-2020). In het fraai uitgegeven boek staan niet alleen de verhalen van veteranen, maar wordt ook beschreven en in beeld gebracht hoe de aan hem of haar gekoppelde kunstenaar dat in een kunstwerk tot uitdrukking heet gebracht. Een mooi voorbeeld is het kunstwerk van staal 'Radar Love dat kunstenaars Ien Sluyters en Marion Deul maakten. Ze werden geïnspireerd door het verhaal van Irak veteraan Rcio Briedjal. 

Door Petra Bies DEN HELDER
„Sorry voor het volume hoor”, verontschuldigt Amy van Son zich al aan het begin van het interview. „Ik praat nog altijd alsof ik op een boot met windkracht elf tegen iemand roep of hij een touw wil vastpakken. Dat gaat er maar niet uit.”
​
Zoals er zoveel vast kan blijven zitten in het hoofd en hart van een veteraan, als een kwellende last. De 54-jarige oud-matroos vraagt er aandacht voor met het project ’Helmen vol verhalen’.
Het is een omvangrijk project, bestaande uit een reizende tentoonstelling die ze ook naar Den Helder wil halen, en een recent verschenen boek.

Het is ook een opmerkelijk project. Veteranenverhalen zou je kunnen vertellen aan de hand van foto’s uit het oorlogsgebied en een geschreven toelichting.
​
​Woordeloos
Maar Amy van Son koos voor de beeldende kunst. „De woordeloze taal. Via de ogen komt iets toch heel anders binnen dan via het geschreven woord, het gaat veel dieper, reikt tot veel meer niveaus.”

​Libanon
Het project draait rond jonge veteranen, de mensen die op missie gingen na de Tweede Wereldoorlog, met Libanon in ’79 als eerste bestemming. Bij de selectie werd gelet op missie, defensie-onderdeel, rang én de huidige woonplaats. „Ik wilde uit iedere provincie iemand hebben”, vertelt Van Son, die in haar marinetijd in Den Helder woonde en later verhuisde naar Arnhem.

​Ze koppelde een veteraan aan een beeldend kunstenaar met wie ze een klik verwachtte en bracht ze met elkaar in gesprek. Mooie ontmoetingen. „De gesprekken duurden soms wel vier uur.”

Emoties
Het leverde uiteindelijk 22 kunstwerken op. Werken die de emoties van de veteranen laten zien. Want daar draait het om bij ’Helmen vol verhalen’. „Emoties die laten zien dat militairen ook maar gewone mensen zijn. En dat het hen helpt als ze erover praten.”

​Want praten over ingrijpende ervaringen gaat de meeste veteranen niet makkelijk af. „Dat is ook een beetje je opvoeding door defensie. Het gaat om het collectief, niet om jouw persoon. Je spreekt met anderen niet over wat je meemaakt en wat het je doet. Onder elkaar wel, maar dan heb je aan een half woord genoeg, wordt er niet echt gepraat.”

De tent uit
„En dan heb je nog te maken met de onderlinge strijd. Veteranen vechten elkaar de tent uit over welke missie erger was. Dat zou moeten stoppen. Zo vind je geen erkenning. En die is wel belangrijk voor de verwerking.”

​Het zijn beelden geworden met impact, merkt ze op iedere tentoonstelling.

Moeders
„Moeders van veteranen lopen soms huilend rond, zeggen: nu begrijp ik mijn zoon pas. Die reacties zie je bijvoorbeeld bij het schilderij ’The army is a human heart’ van Roxanne Monsanto.”
Zij is gematcht met Stefan Mastenbroek, die als marinier in 2010 in Uruzgan diende. Twee jonge militairen verliezen het leven doordat ze met hun rupsvoertuig op een bermbom van de Taliban rijden.

Slippertjes
„Het schilderij laat zien hoe een groep mariniers de dader afvoert. Die Taliban-strijder loopt op slippertjes en raakt gewond aan zijn voeten. De commandant laat halt houden, het letsel moet worden verzorgd, want zo zijn de regels. De strijder wordt menselijk behandeld, hoe moeilijk dat ook is na de aanslag op je kameraden en er bovendien constant gevaar dreigt.”

​Het kijken naar de kunst maakt dat degenen die het allemaal niet meemaakten er meer van gaan begrijpen, ervaart Van Son. Het is mooi om de twee ’ogenschijnlijk tegenovergestelde werelden van militairen en burgers’ dichter bij elkaar te brengen, vindt ze.

Stokoud
Om te laten zien wie de veteranen zijn. „Er wordt toch nog vaak gedacht aan stokoude mannen in een colbertje die half onderuitgezakt salueren. Aan de Amerikanen en Canadezen uit de Tweede Wereldoorlog.”

„Niet aan de jonge Nederlanders die op missie gingen, die elders in oorlogsgebied net zulke bevrijders waren. Mensen die de democratie en vrede verdedigen, zodat wij hier nog rustig een hamburger in ons hoofd kunnen douwen.”

​En die dus respect verdienen: „In vroegere tijden rukte het hele dorp uit om haar krijgers binnen te halen na een veldslag. Dat kun je je nu niet meer voorstellen. Zeker niet als het over de jonge veteranen gaat. Maar die mogen zichzelf wel omarmen. Dat is mijn ambitie met ’Helmen vol verhalen’.”

Indringend
Voor het boek zijn de 22 veteranen en de aan hun gekoppelde kunstenaars geïnterviewd door een team van journalisten. Het zijn vaak indringende en heel persoonlijke verhalen.

​Zoals dat van Edwin de Wolf die op 24-jarige leeftijd een been verloor toen hij in ’94 in Bosnië op een antipersoonsmijn stapte, een mijn die niet bedoeld is om te doden maar om te verminken.

Grip kwijt
De fysieke revalidatie gaat vrij vlot, maar mentaal is hij door de niet-zeuren-mentaliteit in de gevechtseenheden zijn eigen grootste vijand geworden, vertelt hij. „Ik was de grip kwijt op mijn leven. Ik zat thuis, zonder planning, structuur en werk. Mijn relatie liep stuk Als ik gedoucht had en ik keek in de spiegel, dan dacht ik welke vrouw wil er nou een vent met maar één poot?”

​Opspraak
De beroemdste deelnemer aan het project is Marco Kroon. ’Niks is zo mooi als een grote held die is geveld’, luidt de kop boven het interview in het boek. Kroon kreeg de Militaire Willemsorde, de hoogste onderscheiding in Nederland, vanwege zijn heldendaden op missie in Afghanistan, maar kwam later in opspraak.

In de steek
Hij voelt zich door defensie beschadigd en in de steek gelaten. Kunstenaar Anders Wolhar maakte op basis van zijn levensverhaal ’Off grid’. Een gepantserde zuil met een kogelvrij venster en bovenop een spiegelkabinet met daarin een omgedraaide Willemsorde. Je ziet alleen de onderkant, als een oneindig zwart gat.

Het verbeeldt de keerzijde van de medaille: Kroon werd een bekende Nederlander, maar kwam buiten de maatschappij te staan.

Pannenrek
Ook Van Son zelf is geïnterviewd voor het boek. Waarbij het niet ging over de ervaringen tijdens haar missies naar Joegoslavië en Irak, maar over haar jeugd, in Brabant en Vlissingen.
Een harde jeugd. „Een militaire opvoeding, mijn vader was zelf dienstplichtig marinier en later koopvaarder. Als baby hingen ze me aan het pannenrek om te zien hoe lang het zou duren voordat ik losliet.”

Geslagen
„Ik kon het nooit goed doen bij mijn vader. Hij was alcoholist en erg gewelddadig, ik werd veel geslagen. Op de mavo moesten we een stuk schrijven over de mijnenvegersdienst van de marine in Vlissingen. Ik had het beste stuk. Het was de eerste keer dat ik mijn vader trots zag. Daarom besloot ik bij de marine te gaan.”

Plunjezak
Maar als ze na de trainingsdagen thuiskomt, gelooft haar vader die stap niet. „Ondanks de plunjezak die ik liet zien. Hij dacht dat ik een paar dagen in een hasjhol had gezeten en heeft me in elkaar geslagen. Ik heb mijn boeltje gepakt en ben naar Den Helder gegaan om nooit meer thuis te komen.”

„In Den Helder mocht ik een jaar lang in de kazerne wonen. Daar was het wel stil als in de weekeinden bijna iedereen weg was. Maar ik voelde me niet zielig, want ik was veilig. Ik kwam uit een oorlog en vond vrijheid bij defensie. Ik ben er opnieuw geboren. Dat was mijn kantelpunt, een omgekeerd missieverhaal.”

Saamhorigheid
Die veiligheid en ook de saamhorigheid mist ze als ze in ’93 afzwaait. Ze kan haar draai niet vinden in de burgermaatschappij en besluit terug te keren naar defensie. „Als geestelijk verzorger. Ik ben daarvoor in 2009 een opleiding gaan doen aan de Universiteit voor Humanistiek.”
​
Aangenomen wordt ze niet. „Ze namen liever burgers aan, ik had een verleden als militair.” Toch bracht de studie haar veel. „Je moest voor de studie ook lid worden van het Humanistisch Verbond. Ik werd bestuurslid in Arnhem en daar moest een muziekproject voor veteranen worden opgezet. Dat ben ik gaan doen, met een eigen bureau. Daaruit vloeit ’Helmen vol verhalen’ voort.”

Overstap
Van Son helpt ook militairen bij de overstap naar het burgerleven. „Want dat is moeilijk, je staat nog in de strijdstand. Je hebt ook gedrag dat niet altijd wordt begrepen. Je wordt woedend bij onrecht op straat en duikt erin. Begint te schelden. Die reactie snappen anderen vaak niet.”

’Helmen Vol Verhalen’ van Amy van Son telt 360 pagina’s en is rijkelijk geïllustreerd met foto’s. Het kost €25,00 verkrijgbaar in de (online)boekhandel. ISBN 9789023259954.

Naar Den Helder
De reizende tentoonstelling ’Helmen vol Verhalen’ is nog niet te zien geweest in Noord-Holland. Amy van Son hoopt in Den Helder een locatie te vinden. „Want daar wonen veel militairen en er is veel thuisfront.”

Een vrouw zegt in mei 1940: ‘…moet ik schrijven aan een dode?’. Ze wacht vol spanning op een teken van leven van haar man Egbert, die betrokken is bij de strijd om de Grebbeberg. En dan komt hij terug, maar niet zoals hij was.

"Je vecht voor veiligheid maar brengt onveiligheid mee naar huis!”
Een muzikale voorstelling over hoop, PTSS, liefde en aardappelen.

Makers
Wendi Koster (theatermaker/acteur) en Janne IJmker (schrijver/acteur) namen als basis voor het verhaal de geschiedenis van hun gezamenlijke opa en oma. Het is een intieme en persoonlijke voorstelling geworden. Tegelijkertijd gunden zij zich ook de inbreng van fictieve elementen en gestileerde vormen. Daardoor overstijgt deze historie het familieverhaal en staat die universeel voor de getraumatiseerde mens en hun geliefden. In de korte, niet- chronologische scènes speelt Janne de oudere en Wendi de jonge Engel. Richard Jansen (musicus) tekent voor muziek en techniek.

Actueel
Opnieuw is er sprake van oorlog. Soldaten gaan dapper de oorlog in, maar hoe komen ze thuis? Nog steeds keren er soldaten met trauma’s terug van hun missie, vaak met dezelfde emoties als na de capitulatie in 1940: ‘Het heeft zoveel levens gekost, dat voelt soms alsof het voor niets was.’

‘Schrijven aan een dode?’ gaat over het thuisfront en de impact van oorlog.

Info
Vanwege het intieme karakter van de voorstelling speelt theatergroep Oostzijde graag voor een publiek tussen 75 en 200 personen in een ruimte met weinig of geen daglicht. De voorstelling duurt ca. 55 minuten. Qua techniek en decor is theatergroep Oostzijde zelfvoorzienend, ze gebruiken ons eigen materiaal (decor,
licht en geluid) waardoor ze op elke locatie kunnen spelen.
Minimaal speelvlak: 8x 5 meter.

Een muzikale voorstelling over hoop, PTSS, liefde en aardappelen
Een voorstelling over het thuisfront en de impact van oorlog.
“Je vecht voor veiligheid maar brengt onveiligheid mee naar huis!”

Publieksreacties:
“Een intense, indrukwekkende en confronterende voorstelling met een zacht
randje en zichtbaar met  liefde gemaakt, prachtig gedaan!” 

“De voorstelling overstijgt WOII en is herkenbaar voor iedereen die met PTSS te
maken heeft.”  

“Ik wilde, toen het licht uitging, nog geen afscheid nemen van Engel.”
​
Recensie: https://www.derijnpost.nl/lokaal/podiumkunsten/1029336/toneelvoorstelling-in-de-gedachteniskerk-dit-hadden-veel-meer#
Voor informatie en boekingen:
Richard Jansen, [email protected] /06 5343 0307

ARNHEM – De expositie Helmen vol Verhalen was al een paar keer te zien in Arnhem. Vanaf donderdag 11 januari is de tentoonstelling te zien in het Huis der Provincie. Dan wordt ook het boek gepresenteerd dat naar aanleiding van het project is gemaakt. (Door: Patrick Arink)

Helmen Vol Verhalen, een inspirerend landelijk project, brengt veteranen en kunstenaars samen om de persoonlijke missieverhalen van veteranen te vertalen naar kunstwerken waarin de ‘helm’ symbool staat voor het militaire beroep.

Het project resulteert in een boek genaamd “Helmen Vol Verhalen,” dat niet alleen de verhalen van veteranen bevat, maar ook het verhaal van de kunstenaar achter het werk. Dit boek biedt een diepgaand inzicht in het leven van veteranen, hun ervaringen op missie, en de impact daarvan op henzelf en hun thuisfront.

Amy van Son, zelf veteraan, is de drijvende kracht achter het project. Ze benadrukt het belang van de rol van veteranen en het thuisfront in de hedendaagse maatschappij.
“In vroegere tijden rukte het hele dorp uit om haar krijgers binnen te halen na een veldslag. Dat kun je je nu niet meer voorstellen, zeker niet als het ‘jonge’ veteranen betreft. Om weer meer begrip en erkenning voor veteranen te krijgen, moeten burgers weten wat het betekent om naar een oorlog gestuurd te worden.”

Maar volgens Van Son vinden veel veteranen het soms moeilijk hun ervaringen onder woorden te brengen. “Daarom laten we veteranen hun verhaal vertellen aan een kunstenaar, die dat vertaalt naar een kunstwerk. Het kunstwerk is de brug van verbinding naar de samenleving. Het proces wat deze twee ‘professionals, ieder op hun gebied doorlopen samen met het eindresultaat en de band vanuit medemenselijkheid die daaruit ontstaan, zijn helend.”

Dit project heeft niet alleen een diepgaande impact op de veteranen, maar ook op Amy zelf. “De onthulling van elk kunstwerk – tweeëntwintig tot nu toe – emotioneert me telkens weer. Want elk verhaal raakt ook weer iets aan van je eigen verhaal.”
​
Helmen Vol Verhalen is een eerbetoon aan de moedige mannen en vrouwen die hun leven hebben gewijd aan de bescherming van vrijheid en vrede. Dit boek belooft een diepgaande en aangrijpende ervaring te bieden die de kijk op oorlog, moed en menselijkheid zal veranderen.
De boekpresentatie van Helmen Vol Verhalen vindt plaats op 11 januari vanaf 14.30 uur in het Huis der Provincie aan de Markt in Arnhem.
.

29 november 2023 02:00 - 05:00 We naderen 80 jaar vrijheid. In de afgelopen veertig jaar hebben Nederlandse militairen bij gedragen aan meerdere VN-vredesmissies. Wat hebben de veteranen daar meegemaakt? Wat betekende de deelname voor het thuisfront?
En hoe was de terugkeer in eigen land? Vannacht is Amy van Son te gast. Zij is initiatiefnemer van het project ‘Helmen vol Verhalen’, waarin ze veteranen en kunstenaars aan elkaar koppelt om woorden te geven aan de verhalen van hun missies. Presentatie: Elodie Harreman Luister het radio item hier terug: https://bit.ly/DeNachtVanHelmenVolVerhalen

Je kunt deze aflevering ook terug luisteren via Spotify. 

ARNHEM – Vanaf deze week tot en met eind september is in de Witte Kapel in Schaarsbergen de expositie ‘Helmen vol Verhalen’ te zien. Nederlandse veteranen vertelden over hun ervaringen tegen kunstenaars. De kunstenaars verbeeldden die verhalen in 22 kunstwerken.
(Door: Patrick Arink)

In de afgelopen veertig jaar hebben Nederlandse soldaten bijgedragen in meerdere VN-vredesmissies. Wat hebben de militairen daar meegemaakt? Wat betekende de deelname voor het thuisfront? En hoe was de terugkeer in eigen land?

Die vragen vormde gedachte achter de reizende expositie ‘Helmen vol verhalen’ van de Arnhemse veteraan Amy van Son. Van Son koppelde 22 veteranen aan 22 kunstenaars. De persoonlijke verhalen van de veteranen over hun ervaringen inspireerden de kunstenaars tot een serie indrukwekkende kunstwerken.
​
Van Son: “Het is belangrijk dat deze verhalen verteld worden. Door met de hulp van kunstenaars de verhalen van veteranen boven water te halen, wordt hun geschiedenis zichtbaar voor iedereen. De universele taal van kunst slaat als het ware een brug tussen de militaire wereld en de burgermaatschappij.”

Geschreven door Tian van der Snee
25 juli 2023 

​ARNHEM - De persoonlijke verhalen van veteranen en creativiteit van kunstenaars hebben geleid tot kunstwerken die te zien zijn in de expositie ‘Helmen Vol Verhalen’. Deze is in augustus te zien in de Witte Kapel in Schaarsbergen. Amy van Son, projectcoördinator én veteraan, weet als geen ander hoe het is om terug te keren naar de normale maatschappij als ex-marine vrouw: “Ik mis de verbondenheid en kameraadschap die ik voelde tijdens mijn tijd bij defensie.”
​
Het leven op een schip is net zoals in een klein dorp, weet de Arnhemse Van Son. "Je zit een half jaar lang op een boot met honderdvijftig andere mensen en dan moet je het met elkaar zien te doen." Die verbondenheid, kameraadschap en het vertrouwen in elkaar zijn haar altijd bijgebleven.

Of bekijk de video op YouTube

​Wereld rondreizen
Van Son werkte vier jaar bij de Koninklijke Marine als telegrafiste en seiner. Inmiddels gaat het communiceren via satellieten, maar toendertijd met lichtmorse en codes. In die vier jaar reisde ze de hele wereld rond. "We voeren voor Joegoslavië en Irak. Maar ik ben ook in Amerika, IJsland en andere delen van Europa geweest", vertelt Van Son. Toen de Balkanoorlog uitbrak moesten ze naar dat gebied om de weg vrij te maken voor de koopvaardij. Als er geen conflicten waren, oefenden zij voor het geval er iets zou gebeuren.

Terugkeren naar de maatschappij
Toen Van Son terugkeerde van het water, was het voor haar wennen om weer tussen de ‘normale’ mensen te zijn. Ze was gewend om met een militaristische blik naar dingen te kijken en te praten in opdrachten. "Voor mij was het normaal dat mensen eerst hun taak uitvoerden en daarna pas rusten. Zo gaat dat niet in de burgermaatschappij." Zelfs vijftien jaar na haar tijd als marine vrouw, droomde ze nog dat ze aan het varen was. "Als ik wakker werd, wilde ik mijn werkpak aantrekken en op post gaan", vertelt ze.

‘Verhalen die verteld moeten worden’
Met het verlangen naar kameraadschap en verbondenheid, dat ze niet kon vinden in de normale maatschappij, is ze kunstprojecten gestart. ‘Helmen Vol Verhalen’ is een van die projecten. In deze expositie worden de verhalen van veteranen verteld in de vorm van kunstwerken. "Het is nodig om bepaalde verhalen naar de oppervlakte te brengen", legt Van Son uit. "Helmen Vol Verhalen focust zich voornamelijk op de jonge veteranen. Vaak denken mensen aan ex-militairen die diende in Tweede Wereldoorlog, terwijl er juist ook veel veteranen zijn die in latere oorlogen gediend hebben." De expositie beslaat veertig jaar Nederlandse missies: "De bezoekers kunnen kennisnemen van de kunstwerken, want de universele taal van de kunst is wat je raakt."
‘Helmen Vol Verhalen’ is vanaf 18 augustus te zien in de Witte Kapel in Schaarsbergen.

Casper Slotboom verschenen op Omroep Friesland
​Vijf studenten van de Hanzehogeschool in Groningen hebben een documentaire gemaakt over oud-Dutchbatter Edo van den Berg (49) uit Oudemirdum. De documentaire gaat donderdagavond in première.
Er hangt een verzameling van verschillende medailles en badges in het huis van Van den Berg. Bescheiden aan de muur, niet direct in het zicht. In het eerste interviewshot van de documentaire staan de medailles zo opgesteld dat ze goed in beeld zijn.

'Geen gepronk'
Daar grijpt hij toch even in: "Ik ben niet een persoon die echt trots in zijn medailles ziet, vanwege de zwarte bladzijde die eraan vastkleeft. Natuurlijk zijn er ook medailles waar ik wel wat mee heb, maar ik hoef er niet mee te pronken. Dat blijft er bij mij wel inzitten."
Hij zou niet snel met de medailles naar buiten gaan. "Als het moet vanwege het uniform, prima. Maar ik heb ook al een paar keer gehad dat ik dan de batons op had. Zo van 'oeps, ik ben mijn medailles vergeten. Ik doe wel even dit'."

​Negatieve berichtgeving
Van den Berg is geen veteraan die pocht met zijn militaire verleden. Maar het is ook een belangrijk onderdeel van zijn leven. Van den Berg was actief als militair in Bosnië bij Dutchbat III en heeft 'De Val van Srebrenica' meegemaakt. Dat heeft hem behoorlijk geraakt.
"De ellende die daar was, de ellende die er daarna is geweest. De negatieve berichtgeving in de media. Op persoonlijk vlak zijn er veel dingen fout gegaan. Vaak is dat ook ontstaan door die berichtgeving." Hij hoopt dat de documentaire een aantal van die berichten dan ook in een ander daglicht zet.

​"Je gaat je anders gedragen dan dat men van je gewend is. Alleen jijzelf denkt dat je je normaal gedraagt", legt Van den Berg uit. Daardoor krijg je volgens hem verkeerde communicatie. "Je stoot elkaar dan af en trekt je terug. En uiteindelijk ga je wel in therapie om je eigen leven eigenlijk te redden."

Verhaal delen
Van den Berg is begonnen met het delen van zijn verhaal in 2017. Toen heeft hij in Normandië zijn verhaal verteld aan een groep soldaten, bij een bunker aan de Franse kust. "Het was regenachtig, dus we besloten om na het verhaal terug te gaan naar het kamp en daar de vragenronde te doen. Een jongen kwam naar mij toe en zei: 'Mag ik zo eerst het woord nemen?'"
"Eenmaal op het kamp aangekomen, vertelde hij dat hij altijd de grappenmaker is, maar dat hij eigenlijk kampt met dezelfde soort problemen. Door mijn verhaal vertelde hij zijn verhaal. Dat deed me beseffen dat het delen van mijn verhaal ervoor zorgt dat anderen dat ook doen."

​Om die reden was het voor hem ook makkelijker om mee te werken aan de documentaire. "Want ik weet dat er positieve gevolgen aan zitten. Ik heb in eerste instantie heel erg getwijfeld. Moet ik hiermee in zee gaan? Moet ik dit willen? Waar gaat dit eindigen?", vroeg hij zich af. "Uiteindelijk heb ik vaker mijn verhaal verteld, dus daardoor vond ik het goed om hieraan mee te werken."

Terug naar Bosnië
Maar dat was niet alles. De studenten willen graag naar Bosnië toe. "We dachten dat het een goede toevoeging was, om het onderwerp nog duidelijker te maken", zegt Julie, een van de makers. "Dat wilden we wel graag met Edo. Samen met zijn vrouw zijn we die kant op gegaan. We konden daar slapen bij een oude vriend van hem, ook een veteraan. Het was een enorme toevoeging voor onze documentaire om dit zo met z'n allen te doen."
Van den Berg twijfelde toen wel even. Toch is hij meegegaan. "Ik had in juni al een terugkeerreis gehad met andere veteranen, dat helpt met de verwerking. Anders had ik het niet zo 1-2-3 gedaan. We zijn met het groepje vijf dagen lang het avontuur aangegaan. Het is een heel gave trip geweest, met een lach en een traan."

Een bijzondere vondst bij OP Charlie in documentaire Fryske Dutchbatter

Even menen we in een spannende film te zijn beland: gesloten slagbomen, strenge ID-controle en onder escorte naar het museum. We worden er een beetje giebelig van. Met elf belangstellenden van het Humanistisch Verbond Drenthe komen we aan bij de kazerne in Assen om de expositie ‘Helmen vol Verhalen’ te bezoeken. Burgers staan wel eens ambivalent tegenover ‘vechten voor vrede’.  En daardoor vaak ook tegenover degenen die het doen. Zij hebben geen idee van de impact van een missie, die er altijd en voor alle betrokkenen is. En de stoere jongens van ‘Jan de Witt’ lopen niet met hun emoties te koop.

'En de stoere jongens van ‘Jan de Witt’ lopen niet met hun emoties te koop.'

'Een manier voor veteranen om zich aan een breed publiek te laten kennen. Dan kan begrip en erkenning ontstaan.'

De veteranen, die ons deze middag begeleiden, vertellen zeer gedreven over missies, defensie en deze tentoonstelling. Gerard Nieboer werkte als inlichtingen man. Altijd voorop en vanwege de vertrouwelijkheid van zijn kennis, eigenlijk maar weinig kunnen delen. Voorafgaand aan ons bezoek had hij zijn huiswerk gedaan: zich via de website uitgebreid verdiept in onze uitgangspunten en activiteiten.

'Eens een inlichtingenman altijd een inlichtingenman.'

Eens een inlichtingenman altijd een inlichtingenman. Hij is open over zijn eigen mental brain damage. Meestal goed te hanteren, maar toch zo nu en dan een terugval. Hij vertelt over de Humanistische geestelijke verzorging die binnen defensie beschikbaar is. Maar ook over het gemis van een veteranenhuis in Groningen en Drenthe, waar veteranen met wie het o.h.a. goed gaat, maar die het af en toe nodig hebben om met mede-ervaringsdeskundigen te verkeren, om even te praten, of even leeg te lopen in wat voor vorm dan ook, of gewoon te zijn bij mensen die je begrijpen zonder dat je iets zegt.
Hij draagt een witte anjer. Dat is het teken van veteranen en het Witte Anjer Fonds zet zich in voor het welzijn van veteranen.

Aan het begin van de expositie staat een spreekgestoelte, gemaakt van een motorkap van een UN-pantservoertuig. Dit maakt duidelijk dat iedere oorlog begint met woorden, retoriek van machtshebbers, die op hun manier de aanstaande oorlog motiveren. Die oorlog die voor heel veel burgers en soldaten ingrijpende gevolgen zal hebben.  Woorden doen ertoe. En niet alleen de woorden van politieke leiders. Ook onze scherpe, soms polariserende en kwetsende woorden kunnen als een sneeuwbal groeien en als een wapen gaan werken. Als één nare leuze wordt overgenomen door hele spreekkoren, overtuigt die uiteindelijk de massa. Hoe zoiets kan verworden laat de kunstenaar zien door te spelen met de letters UN. Als je de N een slag draait, is het een Z. En die zien we dagelijks op TV. En begon die oorlog ook niet met een toespraak van Poetin in het Kremlin?

'Woorden doen ertoe.'

​Vredesmissies en soldaten. Het lijkt elkaar te bijten. Een schilderij laat zien hoe moeilijk het is om iemand die jouw teamgenoten heeft vermoord, als mens te blijven zien. Als de Taliban strijder medische zorg nodig heeft en krijgt, wachten de UN-soldaten netjes, maar keren hem hun rug toe. Ik voel de pijn van de ontmenselijking, maar ik begrijp het zo goed.
​
De kracht van het thuisfront wordt geëerd. Dat staat er alleen voor en ook nog eens in het constante besef van het gevaar dat hun dierbaren lopen. De uitgezondene heeft het gevoel het thuisfront in de steek te laten. Je levert thuis even geen bijdrage, je kunt niet even helpen.
Moeilijk is het om je leven op te pakken als je op missie gehandicapt bent geraakt. Duidelijk wordt dat de een dat beter afgaat dan de ander. In beide gevallen aangrijpend.

Door Rianne Volkering, verschenen op https://unifildiorama.com/

​24 november 2022. Het is nog vroeg in de ochtend, want uitslapen is er niet bij. (Iets met zenuwen en keel). Het diorama staat reeds klaar voor transport op de eettafel en de voertuigen zitten netjes tussen een kilo wc-papier in twee schoenendozen. Altijd handig, gezinsgenoten met grote voeten.
Klokslag 12:00 uur meld Marion zich aan de poort en samen met Saskia schuiven wij, met militaire precisie, het diorama in de Focus. Op naar Assen.

​Waar normaal over het asfalt wordt gevlogen kan dit vandaag kwetsuren opleveren. Om niet in slaap te sukkelen en het overige verkeer ruimte te geven, maar even een bakkie doen bij La Place in Harderwijk.
En dan sta je twee uur en 15 minuten later bij de wacht van de Johan Willem Friso kazerne. “Uh, oh, shit, wat nu?, stammelde een eega met rood aangelopen toet naast mij. Gelukkig ken ik Saskia een beetje, dus had ik voor vertrek haar rondslingerende rijbewijs bij die van mij gestoken. (Vandaar dat zij zo stil was onderweg ).

Gebouw 10, mijn oude vreetschuur. De trappen waar 40 jaar geleden de groepsfoto werd gemaakt en een gulle lach van een krullenbol. Hoi Amy.

Even kennismaken met de geweldige suppoosten en op naar het plekje waar het diorama vandaag mag gaan shinen. Een mooier plekje kon eigenlijk niet. De suppoosten plaatsen twee tafels waarop het diorama kan worden opgezet. Aan Saskia en mij de taak om het vanaf de straat naar binnen te krijgen. Marion coacht en dirigeert ons langs obstakels en opent deuren.
(Even snel tussendoor, omdat het kan en mag, nu weet Saskia ook waar ik vroeger sliep en waar Sophie nog niet zo lang geleden ook haar blonde lokken waste. Jeetje, dat doet wat met een mens).

Geen afzetlint voorhanden, dus opnieuw de suppoosten met een oplossing. Een cordon van bankjes gaat voorkomen dat grijpgrage handjes of enthousiaste zwaaibewegingen schade kunnen aanbrengen.

Ben er klaar voor dus met z’n drietjes eerst de expo goed bekijken voordat alle genodigden de zaal binnen gaan stromen. Wat een mooie expositie. Zoveel verhalen in beeld gebracht door veteranen en kunstenaars.

Snel een bakkie en bam, de eerste bezoekers druppelen binnen. Zeker een BAM want mijn eerste genodigde staan naast het diorama. Anita en Niels. (Het begon tenslotte allemaal 40 jaar geleden in Assen, niet alleen voor mij maar ook voor haar).

De tijd vliegt voorbij, kan niet eens iedereen te woord staan. Licht uit en hup, naar de nieuwe kantine. Oh jee, geen aan Saskia beloofde ‘Blauwe Hap’ maar stamppot sperzieboontjes met vette jus en worst. Bijgeschoven aan tafel met Anita en Niels smaakt het best, heb zo’n vaag vermoeden dat een paar tafels verderop er minder enthousiast naar het bord wordt gekeken.
Zo ging het, zo gaat het schijnbaar nog steeds. Bordjes met bestek doneren aan de spoelkeuken en even dampen buiten. Op naar de filmzaal in de ‘Brammert’.
​
Met mijn lezing op schoot bemerk ik toch een lichte trilling in mijn handen. Niet van de kou want gelukkig mag hier nog wel gestookt worden. Was er al bang voor, deze muts heeft een grote mond maar een zenuwachtig hartje. Gelukkig hoef ik niet de spits af te bijten en kan ik de kunsten van het lezing geven even afkijken van 3 (super) voorgangers.

PAUZE
Pauze……… en wie geeft daar Saskia spontaan en welgemeend een dikke knuf? Wauw. Eerlijk is eerlijk: dat is power, een Helmen Vol Verhalen 2.0.
“Dames en heren: Rianne Volkering”, zegt Amy tegen de mensen in de zaal. Daar ga ik dan…….

Zijn die 15 minuten nu al voorbij? Dat ging makkelijker dan gedacht al moet ik zeggen dat spreken met z’n kanjer als Amy aan je zijde en 4 dierbare in de zaak wel helpen. “Zeg even wat PSU is”, vraagt Amy dwars door mijn verhaal heen. Tja, niet iedereen kent het handboek met 1 miljoen afkortingen binnen defensie. Hoppa, gelijk maar gratis een anekdote erbij gedaan over de belachelijk bekrompen regeltjes van foeriers. (Met dank aan de suppoost die mij hier even daarvoor aan herinnerde).

Nu tijd om bij te komen en te luisteren naar andere toppers met een pracht verhaal.De bitterballen zitten er nu in, het diorama staat weer in de auto en de terugreis kan beginnen. Mens, wat ben ik voldaan!
​
01:00 uur. Het diorama overleeft ook wat hogere snelheden, het staat weer op de plek waar het vanochtend stond. Morgen is het vroeg genoeg om het in de vitrinekast te zetten.
25 november: we staan in de defensiekrant! 
https://magazines.defensie.nl/defensiekrant/2022/46/03_helmen-vol-verhalen_46

Help Rianne Volkering het Libanon diorama ten toon stellen. Hiervoor zijn er stofkappen nodig om het diorama te vervoeren en te beschermen. Een bijdrage kun je leveren via een betaalverzoek hier.

Heeft u de expositie ‘Helmen vol verhalen’ in de Johan Willen Friso Kazerne al bezocht? Daar merkt u wat de impact is van de Nederlandse vredesmissies op de uitgezonden veteranen en hun thuisfront. ‘Helmen vol verhalen’ is een expositie van 22 kunstwerken, gebaseerd op de persoonlijke missieverhalen van jonge veteranen. Tot eind januari 2023 kunt u de tentoonstelling bezoeken.

In de expositie hoort u bijvoorbeeld dat veteraan en verpleegkundige Rob, die door een ongeluk komt te overlijden in Uruzgan, zijn zwangere vrouw achterlaat. Een schilderij van etende militairen in een kantine, waarvan één stoel leeg is maakt ook diepe indruk. Zo ook een kunstwerk van munitiekisten.

Erkenning en betekenis Amy van Son, projectleider: ‘‘De expositie toont de minder bekende, jonge veteranen die op VN vredesmissies zijn geweest zoals naar Libanon, Afghanistan, Mali of voormalig Joegoslavië. Het is belangrijk dat zij vertellen wat zij hebben meegemaakt. Het geeft hen erkenning als mens en laat zien wat het betekent om als (jonge) militair een groot offer te brengen voor de vrijheid.’’

Veteranen uit alle provincies
Een groot aantal Drentse militairen waren uitgezonden naar vredesmissies zoals Unifil (United Nations Interim Force in Lebanon) in Libanon in 1982. Zij zaten in het in de JWF kazerne gelegerde 13e infanterie bataljon Luchtmobiel, dat als Dutchbat 3 de val van Screbrenica meemaakte. De veteranen die hun verhalen doen, komen uit alle provincies en geledingen van Defensie. Ook zijn de getoonde kunstwerken heel divers. Van fotografie, grafiek en schilderij tot tekeningen of sculptuur. Meer informatie Voor meerinformatie over de expositie gaat u naar www.helmenvolverhalen.nl. Asser Courant

Oud-verbindelaar Amy van Son brengt kunst en veteranen samen in een bijzonder project.

Hoe krijg je meer aandacht voor de ervaringen van jonge veteranen? Dat vroeg oud-verbindelaar bij de marine Amy van Son zich af en het was generaal b.d. Hans Damen die haar aan een idee hielp. Met het project ‘Helmen vol verhalen’ heeft ze veteranen en kunstenaars met elkaar verbonden. Het resultaat is sinds kort op de Johan Willem Frisokazerne in Assen te zien, met hierbij ook twee kunstwerken die zijn gebaseerd op missieverhalen van marechaussees. TEKST FRED LARDENOYE

Amy van Son (53) werd zelf twee keer als verbindelaar uitgezonden met de Hr. Ms. van Kinsbergen voor missies in het kader van de eerste Golfoorlog en de oorlog in voormalig Joegoslavië. Enkele jaren geleden bedacht zij het project ‘Your Song’, waarbij veteranen werden gekoppeld aan muzikanten.

Zo ontstonden liedjes over de missies van militairen, variërend van rocknummers tot een operalied, die bij het 50-jarig bestaan van de humanistische geestelijke verzorging live ten gehore werden gebracht. Door het project leerde ze generaal b.d. Hans Damen kennen, die haar op een vergelijkbaar idee bracht. Van Son: “Hij had een hoop helmen en dacht: ‘wat als al die militairen hun verhalen zouden vertellen aan kunstenaars?’ Hij vroeg of ik daar iets mee wilde doen.” Van Son pakte het idee met hetzelfde enthousiasme op als bij haar vorige project en wist met steun van onder meer het vfonds twintig veteranen, onder wie twee marechaussees, aan kunstenaars te koppelen. 

Sneuvelen Toen ze het projectplan schreef, kwam ze al snel uit bij de beeldvorming van veteranen. “Die is toch nog altijd gekoppeld aan de Tweede Wereldoorlog, Nederlands-Indië en Korea. Het beeld van oude mannen met een baret en een blauw colbertje. Eigenlijk gaat het dan veelal om buitenlandse militairen die voor onze vrijheid hebben gevochten. Inmiddels is het omgekeerd: nu vechten wij over de hele wereld voor de vrede en vrijheid van anderen.” Van Son constateerde ook dat veel jonge militairen hun ‘veteraan zijn’ nog niet echt beleven. “In 2013 werd ik geïnterviewd en sprak ik over mezelf als ex-militair. Ik voelde me geen veteraan. Zo kwam ik op de vraag: wat onderscheidt ons nu van burgers? Militairen zijn bereid om in een ander land te sneuvelen voor de vrijheid. Dat geldt voor alle militairen en we naderen nu het moment waarop de oudere generaties verdwijnen en het stokje moet worden doorgegeven.”

Oorlogsverslaggevers Het doel van ‘Helmen vol verhalen’ is dan ook om de verbinding te leggen tussen oude en jonge veteranen. “Het gaat niet om de missie zelf, dat is slechts een kapstok. Het gaat erom dat je wordt erkend als mens en dat je als militair bereid bent geweest om het hoogste offer te brengen voor de vrijheid.” De combinatie van kunstenaars en veteranen is minder vergezocht dan het op het eerste gezicht lijkt. “De eerste oorlogsverslaggevers waren kunstenaars, want in een ver verleden legden schilders veldslagen uit oorlogen vast. Het is een mooie match om kunst nu opnieuw in te zetten om te vertellen wat militairen allemaal meemaken.”  Lees het hele artikel in Marver FNV.

→ De expositie ‘Helmen vol verhalen’ in de Johan Willem Frisokazerne in Assen is van 13.00 tot 17.00 uur op woensdag-, donderdag- en vrijdagmiddag te zien tot en met november. Meer informatie over het aanmelden vind je op http://helmenvolverhalen.nl/​l/jwfkazerne.html

© RTV Drenthe / Margriet Benak
Altijd al een kijkje willen nemen achter de hekken van de Johan Willem Frisokazerne in Assen? Dat kan vanaf donderdag dankzij Helmen vol Verhalen. Een rondreizende expositie met kunstwerken, die het persoonlijke missieverhaal vertellen van de jongere veteranen.

In dit kunstproject zijn 22 militairen, die de afgelopen decennia op missie waren, gekoppeld aan 22 professionele kunstenaars. Die hoorden stuk voor stuk het verhaal van de uitgezonden militairen aan. En dat vormde de inspiratiebron voor een kunstwerk met zeggingskracht. "Via Helmen vol Verhalen ga je dus als kijker mee op missie. Het schilderij of beeld dat is ontstaan, geeft het publiek een inkijkje in hoe de militair zijn missie beleefd heeft. En wat vooral is blijven hangen", vertelt projectleider Amy van Son

Stokje overnemen
Van Son is zelf marine-veteraan en bedenker van het kunstproject. Ze wilde in het kader van 75 jaar bevrijding, nu eindelijk wel eens stilstaan bij de jongere generatie veteranen, die de afgelopen veertig jaar op missie gingen. Over die verhalen is veel te weinig bekend, vindt Van Son, die moeten beter uitgedragen worden. Corona vertraagde de boel twee jaar, maar inmiddels is de expositie vervolmaakt, en te zien in Assen.

"Als we het hebben over de jongere veteranen, dan gaat het om bijvoorbeeld VN-missies naar Libanon, voormalig Joegoslavië, Afghanistan en Mali. En dus niet over Nederlands-Indië, Korea of Nieuw-Guinea. Van die veteranengroep is over vijf tot tien jaar niemand meer over. We willen graag dat de jongere generatie het stokje overneemt", aldus Van Son.

Met trots
De militairen moeten onbevreesd hun persoonlijke verhaal kwijt kunnen, zo is de missie van 'boegbeeld' Amy van Son. Dan gaat het erom wat ze daar doormaakten, hun emoties, en hoe het met het thuisfront ging. Ook moet helder zijn dat een militaire missie niet eindigt na thuiskomst.
"Er komt meestal nog een verhaal achteraan, voor de militairen zelf en ook voor het thuisfront", vertelt Van Son. "Bijvoorbeeld als er iets vreselijks is gebeurd, zoals het verlies van een kameraad. Dat heeft impact, en dat werkt door. Dat verhaal moet verteld kunnen worden. En ze moeten kunnen zeggen met trots veteraan te zijn, en niet zoals de oud-strijders van Nieuw-Guinea en Korea, die monddood werden gemaakt."

Verbonden
Eén van de verhalen die met Helmen vol Verhalen wordt verteld, is dat van de gesneuvelde Tom Krist, die op missie in Afghanistan het leven liet na een zelfmoordaanslag op een markt waar hij op dat moment was. Het is een houten kunstwerk, uit een dikke boomstam gesneden, met twee levensgrote handen, die omwikkeld worden door een dik touw. Verbonden heet het.
"Verbonden is gemaakt door boomkunstenaar Jelmer Zwaan uit Meppel. Jelmer is zelf ook veteraan en zat in hetzelfde peloton als de gesneuvelde Tom Krist. Hij maakte het werk in nauw overleg met het thuisfront, de ouders van Tom Krist. En het vertelt eigenlijk dat je door deze vreselijke gebeurtenis met elkaar verbonden blijft."
​
Bekijk hieronder de reportage over Helmen vol Verhalen

Strijdbaar boegbeeld
Ook projectleider Amy van Son deed haar verhaal als veteraan. En wel aan beeldend kunstenaar Marian Tappel uit Assen. Dat resulteerde in het boegbeeld van de tentoonstelling: Collateral beauty. Ze is uitgebeeld als witte zeemeermin, uitgerust met een fors zwiepende staart, met een gebalde vuist voor strijdbaarheid, en met een hand die een helm draagt.

"Ik koos voor het boegbeeld, omdat Amy de trekker van dit kunstproject is. Ze heeft haar hele ziel en zaligheid erin gegooid. Ze komt op voor de zwakkeren, ze is liefdevol, strijdbaar, puur en komt op tegen alles wat onrecht is. Die strijdbaarheid, wilskracht en dat doorzettingsvermogen, daarmee is zij het boegbeeld geworden", legt Tappel uit. "Ze jaagt de monsters weg, net zoals vroeger het boegbeeld deed voorop de schepen, en met die flinke staart kan ze flinke klappen uitdelen."

Vanaf donderdag is de expositie Helmen vol Verhalen te zien op de JWF-kazerne. De openingsdagen zijn vervolgens op woensdag, donderdag en vrijdag, want dan is ook het stoottroepenmuseum op het kazerneterrein geopend. Maar zomaar richting de kazerne rijden, dat is er niet bij, waarschuwt Amy van Son. "We moeten vanwege alle veiligheidsregels op Defensieterreinen bezoekers ophalen bij de poort, dus aanmelden moet via onze website van Helmen vol Verhalen."

Nog wachten op subsidie
Wel geeft de expositie bezoekers volgens Van Son ook de gelegenheid tot 'een uniek kijkje in het Asser kazerneleven'. "Publiek moet altijd buiten de poort blijven van het kazerneterrein, dat zwaar beveiligd is, maar dit is een ultieme kans om eens bij Defensie in Assen achter de hekken te kijken."
Het rondreizende kunstproject naar de Asser JWF-kazerne overbrengen, heeft de organisatie 20.000 euro gekost. Dat geld kost het vervoer van alle grote kunstwerken, de inrichting van het tentoonstellingsgebouw en de mankracht voor begeleiding van bezoekers op het kazerneterrein. Volledig gedekt zijn de kosten nog niet. Maar Van Son heeft goede hoop dat het rondkomt.

"We hebben subsidieverzoeken uitgezet bij Ondernemend Assen, de gemeente en de provincie Drenthe. Ze dragen de kazerne allemaal een warm hart toe, zo heb ik begrepen, en vinden de militaire aanwezigheid van groot belang voor stad en regio, en ook de verbintenis met de burgers. Dus dat moet goedkomen", besluit een hoopvolle Van Son.
De tentoonstelling Helmen vol Verhalen is te zien tot december.
​
Bekijk hieronder Cassata, met daarin Amy van Son en veteraan Harrie Vorsteveld uit Bargercompascuum.